JWARA ME AAM-PAKVA VIVECHANA
AAM JWARA
lalaprasek hrallas-hradayaashudhyrochakaah.
Tandraalasyaavipaakaasyvairasyam gurugatrata.
Chhunnaasho bahumutratvam stabdhata balbanjwarah.
PACHYAMAN JWARA
jwaravegoadhikastrasnaa pralaapah svasanam bhramah.
Malpravrattirutkleshah pachymaanasya lakshadam.
NIRAAM JWARA
chhut chhaamtaa laghutvam cha gaatraadaam jwarmardvam.
Dospravrattirastaaho niramjwaralakshadam.
JWARAMOKSA KE PURVA LAKSHAN
dahh svedo bhramastrasna kampbidbhidsangataa.
Kujanam chaasyvaigandhykratirjwaramoksade.
JWARAMUKTA KE LAKSHANA
svedo laghutvam shirsah kanduh pako mukhasya cha.
Chhavadhuschaannalipsaa cha jwaramuktasya lakshadam.
CHIKITSASUTRA
navjware divasvapnsnanabhyangaanmaithunam.
Krodhpravat(purvi hawa)vyaayaaman kasayaansch viverjayet.
Aam jwar me ausadh aur nava jwara me kasaya ka proyog nahi kya jata.
Langhan-
jwara ki prathamavastha me.
Neseth-
dhatuchhay,vata jwara,bhay krodh,kam,shok.
Sansudh-
4 prakar ki
vaman,virechan,niruh,shirovirechan.
Dosa pachak sadhan.
Langhan,svedan,8va din,tikta ras se sanskrat yavagu.
Vata-kapha pradhan jwara me usna jala tatha pitta pradhan jwar me sheetal jal dena chaheye.
Sadangapaanye se sith jal pipasa va jwaranashak he.
1.Must
2.Parpatak
3.Ushir
4.Chandan
5.Udichya
6.Nagar
vipak-madhura
JWARA ME VAMAN KARMA
jab dosa amaashay me ho, kapha pradhan ho tatha utklist ho to vamana karana chahiye.
VAMANA KA NISETHA
tarunjwara,garbhadi,baal,vradh,durbal,bheeru vyaktyo me.
Vaman aur langhan karane ke baad yavagu/manda de.
Yavagu.
6 din tak prayoga kal
6 gune jal me paki
3 prakar
mand
peya
vilepi
Labh-agnivardhak,dosaanulomak,svedapravartak,balbardhak,sar-laghuta.
Niseth-grism,urdhwag raktapitta,madatyay.
TARPANA-urdhwag raktapitta me.
Jwara nasak phalon(draksa,dadim,khajoor) ka ras+dhan ke lave ka sattu+madhu+chini
kASAYA PRAYOGA
6 din bad,lagu bhojan ke bad.
Apakva dosa me pachan kasaya.
Niram dosa me saman kasaya.
Jwara me kramsha 6 din peye-6 din kasaya-6 din grata-6 din dugdh-6 din virechana.
Kasay ras se bana kwath tarud jwara me varjaniy he.
Nava jwara taruna jwara kasay prayog se dosa stambhit ho kar visam jwara utpanna karte he.
Chhed vyakti ki mal sudh hetu dudh pilakakar niruhvasti dena chaheye.
Virechan pittasyasth pitta pitta ya pitta kapha ko nikalta he
niruh se mal pravrati na hone par anuvasan dete he.
Nav/tarun me jwara shrat sheetaadi kasay ka niseth nahi he.Aput kasay ras se jo kwath banaya jata he woh nisith he.
6 din tak yavagu ,10 din tak laghuanna,ausadh shidh grat ka sevan.
Nasya se sir ka bhari pan va sul sant hota he.
(pradeh-lep,parisek-shir ke upar se snan.Avghahan- jal me pravesh kar snan.Yavagug-yavaguh sadgudembhasya.Yavagu ka drava lal dhan ke chaval ke 6 gune jal me sidh karte he.Peya- 14 gune jal me banaye jati he.)
jwar me shaak prayog-parval karela.
Jwarit ki trasna me bhojanuprant usnaodak ya madira.
JWARA NASAKA KASAYA
1.khet ka motha+pitta papada.
2.Sodh+pitta papada
3.javasa+pitta papada
4.chirayta+kheta ka motha+grucha+sondh
5.padha+khasa+sugandhvala
sabhi sambhag me.
(kasay nirmad vidh-1 pal ausadh ko 8 gune jal me kwath kar chaturthans(2 pal) bachne par kwath vanta he.
VISAMA JWARA NASAk 5 KASAY
santata-indrajao+parval+katuki
satata-parval+sariba+khet ka motha+padha+katuki
anyedhuska-neem ki chhal+parval patra+triphala+munakka+motha+indrajao
tratyeka-chirayta+gurucha+lal chandan+sodha
chaturthak-gruch+aavla+khet ka motha
Brahtyaadigada kwath-sannipat jwara nasak.Anubandhit kasa ko bhi samapt karta he.
Bhatkaiya
kaakadaasigi
javasa
indrajao
parval
katuka
Gratapan-pitta,vata shamak,sharir ruksta ane par prayog.
VAMAKDRAVA
kaphapradhan-madan phal+peepar-garm jal/namak ka pani / madhu sharvat
pitta pradhan-madana phala +indrajao-garm jal /iekh ka rasa
daha pradhan-madana phal+mulaidhi-garm jal /iekh ka ras
VIRECHANADRAVA
munakka kwath-aavla swarasa se
amaltas majja-dudh se
angur ras-garam dudh se
munakka kwath-harad se
parikartik erand mulaadi chhirpak.
Erand mula kwath athva kachche vel ki gudi se sidh dudh.
SAPTADHATUGATA JWARA CHIKITSA
rasagat-vaman,upvasa
raktagata-parisek,pradeh,sanshaman ausadhi
mans va medogata-virechan va upvas
asthi va majja gata-niruh va anuvasan vasti
darud moks crisis-jwar ka achanak chhutana
adarud moks lysis-jwar ka dhere dhere chhutana
punaravartak jwara-jwara punah a jana-chikitsa-kiratatiktakaadi kwath,chirayata, kutki ,motha,pitta papada,guruch ka kwath.
Jwara ka pratyaatmniyat lingh-deh santap.