SHOSA(consumption)

NIDANA

vyavaayshokvaardhakyvyaamaadhvopvastah.

Vradorahchhatpidaabhyaam shoshaananye vadanti hi.

SAMPRAPTI GHATAKA

dosa-vatapradhana

dravy-(a)rasaadi anulomkramaatm dhatuyen
(b)shukra(shukrachhayjany pratilomkram sanyukt dhatuye)

athidhan-sarva sharir

ativyavaay-shukrachhay

atishoka-majjadhatuchhay

vaardhakya-asthidhatuchhay

ativyayaam-medodhatuchhaya

atiadhwagamana-mansdhatuchhaya

vran-raktadhatuchhay

upvaas-rasdhatuchhay


LAKSHAN EVAM BHEDA

1.VYAVAAY SHOSA

vyavaayshosi sukrasy chhaylinghairupdrutah.

Pandudeho yathapurvam chhiyante chasya dhatwah.

SHURACHHAY

sukrachhaye medvrasnavedana, aasaktirmaithune,chiraadva prasekah,praseke chaalparaktshukradarshanam.

SHOSAJANYA SHOSA

pradhyaansheelah srastaangah shokshosyapi taadrashah.

Vina shukrachhaykratairvikarairbhilaksitah.


VARDHAKYA SHOSA

jarashosi krasho mandvirybudhibalendryah.

Kampano aruchiman bhinnkansypaatrhatsvara.

Sdhivat slesmada heenam gauravaruchipeeditah.

Samprasutaasynaasaaaksah suskruksmalachchhavi.

VYAYAMJANY SHOSA

vyayamshosi bhuyisdhmebhireb.

Urahchhatkratairlingaih sanyuktasch chhatavina.

VRANJANYA SHOSA

raktachhayadivedanaabhistathaivaahaaryantradat.

Vrantasy bhavechchhosah sa chaasaadhytamah smratah.

URAHCHHATAJANYA SHOSA

vyayambhaaraadhyaynairbhighataatimaithunaih.

Karmadaa chaapyurasyen vachho yasya vidaaritam.

Tasyorsi chhate raktam puyh slesma cha gachchhati.

Kaasamaanashchhardyecyechcha peetraktaasitaarudam.

Santaptavachha soatytham duynaatparitaamyati.

Durgandhavadanochchhvaso bhinnavarnsvaro narah.

CHIKITSA

VYAVAYSHOSA

dugdh,mansrasa,tatha grata dena chahye.

Sugandhmay puspa,itra tatha jivanye dravyon ka sevan.

VRANASHOSA

snigdh,sheetal,madhur,deepan tatha laghu anna ka sevan karna chahye.

VYAYAMAJANYA EVAM URAHCHHATJANYA SHOS.

vyayamshos me snigdh slesma vardhak chhatchhay me hitkar sheetal evam jivniye padartho ka sevan karna chaheye.

SHOKSHOS.

Snigdh,madhur, sheetal bhojan evam dugdh sevan karna chahiye.Aasvasan dena aur prasanna rahna.

JARASHOS.

Vata shamak ,depan,pachan, laghu evam brhad padarth sevan.
Chher, mans dena.Valya tailo ka abhyanga.

ADHVASHOSA

madhur,sheetal evan brhad bhojan. Mans rasa ka sevan.

SAMANYA KARMA EVAM AUSADH YOGA

1.Nidanparivarja

2.Sanshodhan-nisedh

3.Sanshaman

4.Arochak

5.Brahan karma

5.Ekal ausadha

jivanti,bala,shatavari,yastimadhu,asvagandha,punarnavamula,vidarikanda,raasna,kusmand.

7.Ausadhi prayoga

1.Kharjuradi ghrata

2.Balaadi chhir

3.Jivinye chhirpak

4.Chyvanprash.

5.Shilaajtvaadi loha