JWARA-1 (Fevers)

NIDHAN

1.Snehaadi karmo ka atiyoga ya mithyayoga.

2.Vividh abhighata

3.Prapaka(inflammation)

4.Chhay,srama,ajirna

5.Visa

6.Ritu parivartan

7.Ausadhi puspa gandha

8.Shok,nakshatra peeda,abhichaar,abhishaap,manobhisanga.

9.Asamyak prasuta striyon dwara mithya aahaar-vihar

10.Stanyaavatan

JWARA KI PRAKRATI (AABIRBHAO)

parigrah

JWARA KE PRABHAV

santapah saaruchistrasnaa chaangmardo hrad vyatha.

SAMANYA PURVA RUPA

sramoarativivarnatvam vairasyam nayanplavah.

Ikshadwesao muhuschapi sheetvaataatapaadisu.

Jrambhaangamardo guruta romharsoaruchistamah.

Apraharsasch sheetam bhavtyutpatsyati jware.

JWARA KE SAMANYA LAKSHANA

charak.

Santapah...

Susruta

svedaavrodhah santapah sarvaangagradam.

JWARA KE BHEDA

(A)vataadi dosa tatha nijaagantuja bhed se 8

1.Vataja

2.Pittaja

3.Kaphaja

4.Vata-pittaja

5.Vata-slesma

6.Slesm-pitta

8.Aagantu

(B)

1.Visajanya

2.Ausadhigandhajanya

3.Kaam jwar

4.Bhayaadi janya


DHATVA ASRITA BHEDA SE

1.Rasagata

2.Raktagata

3.Mansgata

4.Medogata

5.Asthigata

6.Majjaga

7.Shukragata

(C) JWAR KE VEGA KE RRAKRATA ADHAR PAR

1.Satata
-ras-v7p10k12

-aamaashayastha dosa

2.Santata
-rakta

3.Anyedhuska
-mansa

4.Tratiye
-meda

5.Chathurtak
-asthi,majja

VATA JWARA KE LAKSHAN

vepthurvisamo vegah kandhosdhparisosadam.

Nidranasah cchavstambho gaatraadaam rokshmev cha.

Shirohradgaatrarugvaktravairasyam gaadvikatataa.

Shulaadhymaane jrambhadam cha bhavantynilaje jware.


PITTAJA JWARA KE LAKSHANA

vegasyteechhdoatisarasch nidralptvam tatha vamih.

Kandhosdhmukhnaasaanam paakah svedasch jaayte.

Pralaapo katutaavaktre murchha daahi madasytrana.

Peetvindmutranetratvam paittike bhrama ev cha.


KAPHAJA JWARA KE LAKSHANA

staimiyam stmito vega aalasyam madhuraasyataa.

Shuklamutrapurisatvam stambhastraptirthapi cha.

Gauravam sheetamukledo romharsoatinidrata.

Srotorodho rugalptvam praseko lavanaasyata.

Naatyusnagatrata chhardirlaalaasraavoavipakataa.

Pratishyaayoaruchih kasah kaphajeakshdosch sukulta.

VATAPITTA JWARA

trasnaa murchhaa bhramo daahah swapnaasah sirorujjaa.

Kandhaasyshoso vamathu romharsoaruchistamah.
Parvabhedasch jrambhaa cha vaatpittajwaraakritih.


VATASLESMA JWARA

staimityam parvdaam bhedo nidra gauravmev cha.

Sirograh pratisyaayah kasah svedapravartanam.

Santapo madhyvegascha vataslesmjwaraakratih.

SLESMAPITTA JWARA

liptaatiktaasyataa tandra mohah kaasoaruchistrasaa.

Muhurdaho muhh sheetam slesmapittajwaraakratih.


TRIDOSAJA SANNPATAJA JWARA KE LAKSHAN

chhade dahh chhade sheetamsthisanthishiroruja.

Saasrave kaluse rakte nirbhugne chaapi lochane.

Sasvanau sarujao kardao kandhah shukairivaavratah.

Tandra mohh pralapascha kaasah svasoaruchibhramah.

Paridagdhaa kharsparshaa jihva srastaangtaa param.

Sdhivanam raktapittasya kaphenonmisritasya cha.

Shirso lodhanam trasnaa nidraanaso hrad vyatha.

Svedamutrapuseesaadaam chiraad darshanamlpshah.

Krashatvam naatigatradam pratatam kandhkujnam.

Kodhanam syaavraktaanaam manlaalaam cha darshnam.

Mukatvam srotsaam paako gurutvmudrasya cha.

Chiraat paakasch dosaadam sannipaatjwaraakratih.


VISAMATRIDOSAJA SANNIPATA

ye 13 prakar ke hote he.


BHALUKITANTRA KE ANUSAR

1.Visphurada

2.Aashukaari

3.Kamphada

4.Vibhu

5.Phalgu

6.Makari

7.Vaidarikarn

8.Karkotaka

9.Sammoh

10.yaamyak

11.Krakacha

12.Paakal

13.Kutapaakal


SANNIPATA JWARA KI KAALMARYADA

14ven din jwara shaanti-vata pradhan-saptam divas.

18ven din jwara shaanti-pitta pradhan-dasham divas

24ven din jwara shaanti-kapha pradhan-dwadash divas


SANNIPATAJA JWARA KE UPDRAVA

karnamule sudaarudah shotha.


ABHINYASA JWARA

1.Netra tatha karna me prasupti(blunting of hearing and vision)

2.Kisi prakar ki chesta ki iksha na hona.

3.Netra gyan,ghran gyan,sparsh gyan,shabda gyan ka nas.

4.Shirah lodhan

5.Bhojan ki iksha na hona.

6.Kujana-kabutar ke saman ghurghur shabda.

7.Toda

8.Bar bar karvat badalne ki iksha

9.Alpa bhasan

10.Asaathyataa


susruta ne aamaashay hraday shir kandh tatha santhi in pancho kaphsthano ke sambandh se jwaron ki utpatti ka nimnlikhit kram sanket kya he.

1.Aamaashayasth dosa-satata jwara

2.Hraday sthit dosa-anyedhuska

3.Kandh sthit dosa-tratiyaka

4.Shirah sthit dosa-chaturthak

5.Santhi sthit dosa-pralepaka


VATABLASAK JWARA

nityam mandjwaro rupah shunakasten seedati.

Stabdhangah shlesmbhuyesdho bhavedvatbalasaki.


PRALEPAK JWARA

1.Gaurav

2.Sveda

3.Sheet

4.Manda jwara


DHATVASRAY BHEDA SE JWAR KE LAKSHAN

1.Rasasth jwara-gaurav,hradayotklesh,sadana,chhardi,aruchi,dainya

2.Raktasth jwara-raktanisdhivan,daha,moh,chhardi,vibhram,pralap,pidaka,trasna.

3.Maasasth jwar-pindodvest,trasna,srastmutrapurisita(incontinence) usma,antardaha,vichhep,glani.

4.Medastha jwar-svedavahulya,trasna,murchha,pralap,chhardi,daurgandhya,arochak,glani evam asahisudta,

5.Asthigata jwara-asthio me bhedanvat peeda,kujan,svas,virechan,chhardi,vichhepad.

6.Majjagata jwara-tamah pravesh,hikka,svas,shaitya,vamana,antardah,mahasvas,marmchchhed.

7.Shefstabdhata,sukrasrav ki pravrati evam mratyu.


JWARAKA PRAKRATATVA-VAIKRATATVA

varsasharadvasantesu vaataadhai prakratah kramaat.

Vaikratoanyah sa dusathyah prakrataschaanilondravah.